તિથિનો મહિમા અને દિવાળી પછીનો ‘ધોકો’
નમસ્કાર દર્શકો, ભારતીય સનાતન પરંપરામાં તહેવારોની ઉજવણીનું હાર્દ એટલે તિથિ. અંગ્રેજી કેલેન્ડર મુજબ ભલે ૨૪ કલાકે દિવસ બદલાય, પણ આપણા શાસ્ત્રો સૂર્ય અને ચંદ્રની ચોક્કસ સાપેક્ષ ગતિના આધારે તિથિનું નિર્ધારણ કરે છે, જે વધુ વૈજ્ઞાનિક અને ચોક્કસ છે.
આ જ કારણ છે કે આ વર્ષે દિવાળીના મહાપર્વ પછી આપણે એક વિશેષ પરિસ્થિતિનો અનુભવ કરીશું – ‘ધોકો’ અથવા ‘પડતર દિવસ’, અને એક જ દિવસે બે તિથિઓનું મિલન.
પરમ પૂજ્ય શાસ્ત્રીજી પંડયા આ પાછળનું ગહન ગણિત સમજાવે છે. તિથિ એ સૂર્યથી ચંદ્રનું ૧૨ ડિગ્રીનું અંતર કાપવાનું શાસ્ત્રીય માપ છે. ચંદ્ર અને પૃથ્વીની ગતિ સ્થિર ન હોવાથી, આ ૧૨ ડિગ્રીનું અંતર કાપવામાં ક્યારેક ૧૯ કલાક લાગે છે તો ક્યારેક ૨૬ કલાક! સમયગાળાનો આ કુદરતી તફાવત જ વૃધ્ધિ તિથિ, ક્ષય તિથિ અને એક દિવસમાં બે તિથિનું સર્જન કરે છે.
આપણા તહેવારો આ ખગોળીય ગણતરી પર આધારિત છે. તિથિની વધ-ઘટ પ્રમાણે જ શુભ-અશુભ દિવસો નક્કી થાય છે. આ વર્ષે દિવાળી પછી આવતો ‘ધોકો’ એ પણ આ જ તિથિ ગણતરીનું પરિણામ છે. આ સમયગાળો ધાર્મિક દૃષ્ટિએ વિશેષ સાવધાની અને આરાધના માટેનો ગણાય છે. તિથિના આ રહસ્યને સમજીને જ આપણે આપણા પર્વોને સાચી રીતે માણી શકીએ છીએ. આ જ્યોતિષીય ગણતરી આપણા પંચાંગની વિશેષતા છે.
